Lỗi nhuộm phân tán màu đen: tại sao lab OK nhưng máy lớn lại bạc màu?
Lab nhuộm đen ra màu đẹp, máy lớn lại bàng bạc như xám. Thủ phạm không nằm ở quy trình mà trong chính thuốc nhuộm: chất phân tán lignosulfonate và phản ứng khử ở nhiệt độ cao.
Đây là một lỗi khá phổ biến khi nhuộm polyester màu đen. Lab nhuộm ra màu đẹp, nhưng khi nhuộm máy lớn thì màu cứ bàng bạc, trông như màu xám.
Nguyên nhân không phải do kỹ thuật nhuộm hay quy trình. Nguyên nhân nằm trong chính thuốc nhuộm.
Nguyên nhân gốc
Thuốc nhuộm thương phẩm không phải là thuốc nhuộm nguyên chất 100%. Trong thuốc nhuộm bột, phần thuốc nhuộm thật sự thường chỉ chiếm một phần nhỏ. Phần còn lại là các chất độn và chất phân tán, giúp thuốc nhuộm dễ phân tán trong nước và ổn định trong quá trình nhuộm.
Chất phân tán phổ biến nhất thuộc nhóm lignosulfonate, dẫn xuất từ lignin trong quá trình sản xuất bột giấy. Nhóm hydroxyl phenolic trong lignosulfonate có tính khử. Ở nhiệt độ cao (trên 120–130°C trong máy nhuộm cao áp), tính khử này có thể phá hủy liên kết azo trong thuốc nhuộm phân tán màu đen, làm mất màu và khiến vải bàng bạc.
Tại sao trong lab không bị?
Lab nhuộm mẫu nhỏ trong cốc, thể tích dung dịch thuốc nhuộm chỉ chiếm một phần nhỏ không gian bên trong cốc. Phần còn lại là không khí, chứa đủ lượng oxy để kìm hãm phản ứng khử. Trước khi cốc vào máy thì cốc đã được đậy nắp, vì thế toàn bộ lượng không khí bị nhốt vào bên trong.
Máy lớn thì tỷ lệ phần không khí so với dung dịch không bằng trong cốc. Hơn nữa máy thường chỉ đóng van xả áp khi nhiệt độ đạt đến 80–85°C. Trong suốt quá trình lên độ đó, một lượng không khí thoát ra do giãn nở và có thể đã có một lượng ít hơi nước sinh ra đẩy thêm oxy ra. Không có oxy để kìm hãm, phản ứng khử với thuốc nhuộm xảy ra mạnh hơn nhiều, thuốc nhuộm bị phá hủy một phần dẫn đến sai màu.
Cách khắc phục
Cách 1 – dùng chất chống khử
Thêm vào bể nhuộm các chất oxy hóa hữu cơ có tác dụng kìm hãm phản ứng khử. Thị trường có loại này. Theo kinh nghiệm thực tế, cách này không phải lúc nào cũng xử lý được triệt để.
Cách 2 – đổi thuốc nhuộm
Chọn loại thuốc nhuộm dùng chất phân tán không thuộc nhóm lignosulfonate có tính khử. Một số hãng cung cấp thuốc nhuộm phân tán dòng “reduction stable” hoặc ghi rõ chất phân tán dùng là naphthalene sulfonate (NNO) vốn không có tính khử. Đây là cách xử lý triệt để nhất.
Khi gặp lỗi bạc màu kiểu này, trước tiên nên kiểm tra tài liệu kỹ thuật của thuốc nhuộm hoặc hỏi rõ nhà cung cấp rằng chất phân tán đang dùng trong thuốc nhuộm bột là nhóm nào. Nếu nhà cung cấp không cung cấp được thông tin này thì đó cũng là một dấu hiệu cần xem lại chất lượng nguồn hàng.
Bài viết thuộc thư viện Chia sẻ kinh nghiệm của Alpha Software – phần mềm chuyên cho ngành dệt – nhuộm.